https://www.cpjournals.com/ نشریه عمران و پروژه fa daily 1 Thu, 23 Jul 2026 00:00:00 +0330 Thu, 23 Jul 2026 00:00:00 +0330 https://www.cpjournals.com/article_245257.html افزایش هزینه‌های ساخت بزرگراه‌ها، چالشی مستمر برای سازمان‌های حمل‌ونقل محسوب می‌شود؛ بااین‌حال، ساختار این رشد در سطح اجزای تشکیل‌دهنده هزینه هنوز به‌طور کامل تبیین نشده است. پژوهش حاضر با تحلیل ۹۱ مشاهده فصلی از شاخص ملی هزینه ساخت بزرگراه در ایالات متحده آمریکا، NHCCI، طی دوره فصل اول ۲۰۰۳ تا فصل سوم ۲۰۲۵، از روش‌هایی شامل تحلیل سهم اجزا، رتبه‌بندی نوسان‌پذیری، مقایسه دوره‌های قبل و بعد از سال ۲۰۲۰، و مدل‌سازی سری زمانی ARIMA استفاده می‌کند. نتایج نشان می‌دهد که شاخص کل NHCCI در دوره مورد بررسی ۲۳۰.۸ درصد افزایش یافته است؛ به‌گونه‌ای که ۶۸.۰ درصد از این رشد تنها در ۲۳ فصل پس از سال ۲۰۲۰ رخ داده است. اگرچه آسفالت در بلندمدت مهم‌ترین عامل اثرگذار بر افزایش هزینه‌ها بوده است، دوره پس از ۲۰۲۰ الگوی کاملاً متفاوتی را نشان می‌دهد؛ به‌طوری‌که کنترل ترافیک با ۴۶۸ درصد، بتن با ۳۴۱ درصد و تأسیسات برقی با ۲۹۲ درصد، بیشترین افزایش نسبی را ثبت کرده‌اند. این یافته بیانگر آن است که افزایش اخیر هزینه‌ها صرفاً به مصالح وابسته به نفت محدود نبوده، بلکه به‌صورت گسترده در میان همه گروه‌های اصلی اقلام پرداختی گسترش یافته است. نتایج پیش‌بینی مدل ARIMA(3,1,3) نیز نشان می‌دهد که شاخص NHCCI در کوتاه‌مدت و تا فصل سوم ۲۰۲۶ در بازه ۳.۲۹ تا ۳.۴۰ تثبیت خواهد شد. پیام اصلی این پژوهش آن است که سازمان‌های متولی زیرساخت دیگر نمی‌توانند تنها بر عوامل کلی افزایش هزینه یا شاخص‌های تجمیعی تعدیل قیمت اتکا کنند. پیش‌بینی هزینه، تخصیص ذخایر احتیاطی و طراحی بندهای تعدیل قیمت باید بر شواهد اختصاصی هر جزء هزینه مبتنی باشد؛ زیرا در محیط پس از سال ۲۰۲۰، ریسک افزایش هزینه در همه اجزای اصلی پروژه حضور دارد، نه فقط در آسفالت است. https://www.cpjournals.com/article_237455.html این پژوهش با رویکرد ترکیبی و مبتنی بر شواهد صنعتی، چارچوب تحلیلی-اجرایی یکپارچه‌ای برای بهینه‌سازی زنجیره تأمین در پروژه‌های پیچیده مهندسی شیمی از طریق مهندسی ارزش ارائه می‌دهد. نتایج نشان می‌دهد که مهندسی ارزش در محیط‌های با ریسک عملیاتی بالا باید از کاهش هزینه صرف به بهینه‌سازی چندمتغیره هزینه چرخه عمر منتقل شود. یافته‌ها شامل شناسایی روابط علی-معلولی بین سازه‌های توانمندساز (نظیر مشارکت فنی تأمین‌کننده و مدل‌سازی دیجیتال و شاخص‌های عملکرد نهایی NPV و ریسک عملیاتی است. مشارکت زودهنگام تأمین‌کنندگان متخصص امکان ارزیابی دقیق trade-off فنی را فراهم می‌آورد. شبیه‌سازی‌ها نشان داد سرمایه‌گذاری در این چارچوب، علی‌رغم افزایش اندک CAPEX و طولانی‌تر شدن فاز مهندسی پایه، منجر به کاهش ۶٪ مصرف انرژی ویژه و کاهش ۳۳٪ ریسک توقف ناخواسته می‌شود. چارچوب پیشنهادی با هم‌ترازی لایه‌های فنی، اطلاعاتی، قراردادی و سازمانی، مدیران پروژه را در تصمیم‌گیری بهینه، تقویت تاب‌آوری و افزایش نوآوری فنی یاری می‌کند. https://www.cpjournals.com/article_243514.html در این پژوهش، تأثیر شعاع قوس کانال بر عملکرد آبشکن‌های سری نفوذپذیر ۲۵ درصد در کنترل الگوی جریان، به‌صورت عددی بررسی شده است. بدین منظور، دو قوس بیرونی کانال پیچانرودی با شعاع‌های ۳٫۵ و ۴٫۵ متر تحت دبی ثابت ۴۰ لیتر بر ثانیه شبیه‌سازی شده و نتایج آن‌ها با یکدیگر مقایسه گردید. شبیه‌سازی دوبعدی میدان جریان با استفاده از نرم‌افزار HEC-RAS 2D انجام شد و آبشکن‌ها در چهار هندسه T، L، L معکوس و I به‌صورت سری در امتداد قوس نصب شد.شاخص‌های مقایسه شامل توزیع سرعت در قوس بیرونی، الگوی خطوط جریان و میزان کاهش میانگین سرعت نسبت به حالت بدون آبشکن بود. نتایج نشان داد که کاهش شعاع قوس از ۴٫۵ به ۳٫۵ متر، با وجود ثابت بودن دبی ۴۰ لیتر بر ثانیه، منجر به افزایش انحنا و تمرکز بیشتر جریان در نزدیک ساحل بیرونی می‌شود، در نتیجه، نقش آبشکن‌ها در کاهش سرعت در قوس بیرونی برجسته‌تر است. به‌طور خاص، در شعاع ۳٫۵ متر، میزان کاهش میانگین سرعت در ناحیه ساحل بیرونی برای همه هندسه‌ها بیشتر از شعاع ۴٫۵ متر بوده است و آبشکن T شکل در هر دو شعاع بهترین عملکرد را نشان داده، اما اثر آن در قوس ۳٫۵ متری چشمگیرتر است. به‌طور کلی، نتایج حاکی از آن است که در قوس‌های با شعاع کوچک‌تر، استفاده از آبشکن‌های نفوذپذیر مناسب می‌تواند به‌طور مؤثرتری از فرسایش ساحل بیرونی جلوگیری کرده و در طراحی سامانه‌های حفاظت سواحل مورد توجه قرار گیرد. https://www.cpjournals.com/article_245740.html بهینه‌سازی وزن سازه‌های خرپایی تحت قیود فنی، به دلیل وسعت فضای جست‌وجو و پیچیدگی روابط میان متغیرهای طراحی، همواره یکی از چالش‌های بنیادین در مهندسی سازه به‌شمار می‌رود که نیازمند دقت بالا در پیمایش مسیرهای محاسباتی است. این مقاله با معرفی کاربرد الگوریتم فراابتکاری جدیدی تحت عنوان بهینه‌سازی به روش صید ماهی (CFOA) که از هوش جمعی و رفتار استراتژیک صیادان الهام گرفته شده، راهکاری کارآمد برای عبور از محدودیت‌های روش‌های کلاسیک و دستیابی به پاسخ‌های دقیق ارائه می‌دهد. نوآوری محوری این الگوریتم در برقراری تعادلی پویا میان اکتشاف نواحی جدید و بهره‌برداری از نقاط مطلوب است که ضمن تضمین پایداری، سرعت همگرایی را به‌طور محسوسی افزایش می‌دهد. برای نخستین بار در حل مسائل بهینه‌سازی سازه‌های خرپایی ارزیابی عملکرد CFOAبر روی مدل‌های مرجع ۱۰، ۱۸عضوی دو‌بعدی و ۲۵عضوی فضایی انجام گرفته شده است. به طور مشخص، این الگوریتم موفق شده است وزن سازه را در مدل‌های مذکور به ترتیب ۰.۰۰۰۴٪، ۱.۳۵٪ و ۰.۰۰۰۴۶٪ نسبت به بهترین نتایج پیشین بهبود بخشد. این بهبودها، هرچند در برخی موارد کوچک به نظر می‌رسند، در مسائل بهینه‌سازی سازه با تلورانس‌های بسیار محدود، حائز اهمیت فراوان هستند. در نهایت، این الگوریتم به عنوان ابزاری قدرتمند و مطمئن، توانایی بالای خود را در یافتن اقتصادی‌ترین و پایدارترین پاسخ‌های مهندسی در مسائل پیچیده به اثبات رسانده است.