عمران و پروژه
اعتبار،چابکی،پاسخگویی

شناسایی و اولویت بندی ریسک های گودبرداری عمیق در شهر تهران با روش معادلات ساختاری

https://doi.org/10.22034/cpj.2026.586591.1452
دوره 8، شماره 6 - شماره پیاپی 88
شهریور 1405
صفحه 56-78
عمران و پروژه

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسندگان

محمدرضا نادری 1
مجید صافحیان 2

1 دانشجوی کارشناسی ارشد، دانشکده مهندسی و مدیریت ساخت، دانشگاه آزاد اسلامی واحد علوم تحقیقات، تهران، ایران

2 استادیار، دانشکده مهندسی و مدیریت ساخت، دانشگاه آزاد اسلامی واحد علوم تحقیقات، تهران، ایران

چکیده
گسترش ساخت‌وسازهای شهری، محدودیت توسعه مساحت شهر تهران و نیاز به بهره‌برداری از فضاهای زیرسطحی، موجب افزایش اجرای گودبرداری‌های عمیق در سال‌های اخیر شده است. با افزایش عمق گودبرداری، احتمال ناپایداری دیواره‌ها و بروز خسارات جانی و مالی ناشی از ریزش گود افزایش می‌یابد؛ از این‌رو شناسایی و اولویت‌بندی عوامل مؤثر بر کاهش ریسک این پروژه‌ها از اهمیت ویژه‌ای برخوردار است. هدف این پژوهش، شناسایی و رتبه‌بندی مهم‌ترین عوامل مؤثر بر ریسک گودبرداری‌های عمیق در شهر تهران با استفاده از مدل‌سازی معادلات ساختاری است. در این راستا، پس از بررسی مطالعات پیشین و شناسایی عوامل اثرگذار، پرسشنامه‌ای مشتمل بر 27 سؤال در قالب هشت گروه ریسک شامل عوامل ژئوتکنیکی، طراحی، مدیریتی، محیطی، اقتصادی، زمانی، قانونی و پایدارسازی تدوین شد. داده‌های پژوهش از طریق تکمیل پرسشنامه توسط 137 نفر از متخصصان و فعالان حوزه ساخت‌وساز جمع‌آوری گردید. سپس داده‌ها با استفاده از نرم‌افزار لیزرل و روش مدل‌سازی معادلات ساختاری مورد تجزیه‌وتحلیل قرار گرفت. نتایج نشان داد عامل طراحی بیشترین تأثیر را بر کاهش ریسک و افزایش پایداری گودهای عمیق دارد. پس از آن، عوامل ژئوتکنیکی، زمانی، مدیریتی، محیطی و اقتصادی در رتبه‌های بعدی قرار گرفتند. همچنین در میان شاخص‌های مرتبط با طراحی، کیفیت مصالح مورد استفاده در سازه نگهبان مهم‌ترین عامل مؤثر بر پایداری گود شناخته شد. یافته‌های پژوهش بیانگر آن است که تمرکز بر بهبود فرآیند طراحی، کنترل کیفیت مصالح و توجه به شرایط ژئوتکنیکی می‌تواند نقش مؤثری در کاهش حوادث ناشی از گودبرداری‌های عمیق ایفا کند.

کلیدواژه‌ها

گودبرداری عمیق
ریسک
رتبه بندی
لیزرل
مدل‌سازی معادلات ساختاری
لیکرت
موضوعات

عنوان مقاله English

Identification and Prioritization of Deep Excavation Risks in Tehran via Structural Equation Method

نویسندگان English

Mohammad Reza Naderi 1
Majid Safehian 2
1 Master’s student, Department of Civil Engineering. Islamic Azad university, Science and Research Branch, Tehran, Iran
2 Assistant Professor, Department of Civil Engineering. Islamic Azad university, Science and Research Branch, Tehran, Iran
چکیده English

Nowadays due to the population expansion, buildings are constructed with more depths, in order to compensate the limitation in increasing the area. During deep excavation, a vast amount of soil is removed from the ground. Considering the nature of the soil, the more depth excavated, the more tendencies would be to replace the empty space, and what happens, may act as a trigger for adjacent walls to collapse. Unfortunately, this type of accident causes high rates of annual morbidities and financial loss. To prevent such calamities, it appears to be a necessity to identify contributed risk factors and the efficacy of supportive preparations in case of deep excavations.

In this research, after investigating previous related studies, a 27-question questionnaire was designed, using the Likert model. Questions were deducted from different risk factors of deep excavation to fit into eight categorizes including Geotechnics, Design, Management, Environment, Economic, Time, Laws, and Stability. The questionnaire was then completed by 137 individuals, and analyzed by structural equation modeling (SEM), via Lisrel application.

Based on the attained results, amongst several factors, the "Design" was considered to play the most important role in stabilizing the deep excavation. The quality of the materials used for stabilizing the deep excavation, had the highest level of importance upon related questions of the "Design" factor. Geotechnical factors, Time, Management, Environmental and Economic issues, took next stages. At last, the depth of the excavation and the stabilization method highlighted lower importances.

In conclusion, by considering the importance of risk factors in deep excavations and stabilization methods, a brighter future with fewer rates of constructional accidents is promised.

کلیدواژه‌ها English

  • Deep Excavation
  • Risk
  • Prioritization
  • Lisrel
  • Structural Equation Modeling (SEM)
  • Likert
An, Y., Li, L., Gao, H., Luo, Z., & He, Y. (2025). Fusing multiple source data for foundation
excavation risk assessment based on cloud model and Dempster Shafer evidence theory. Scientific
Reports, 15(1), 9894.
Ardeshir, A., & Mohajeri, M. (2016). Analysis of construction safety risks using the integrated
AHP–DEA method. Civil Engineering Journal, 48(3), 217–226. (Persian)
Aini, M. (2016). Evaluation of stability factors in deep excavations: Case study of Modarres
Street excavation in Kermanshah. Razi University. (Persian)
Budania, R., & Arora, R. P. (2016). Soil nailing for slope stabilization: An overview.
International Journal of Engineering Science and Computing, 6(12).
Comrey, A. L., & Lee, H. B. (2013). A first course in factor analysis. Psychology press.
Darbor, M., Chakeri, H., Tabarmaye, M., Baghali, H., & Talebinejad, A. (2025). Risk analysis
and reducing measures in the tunneling project of Tabriz Metro Line 2. Journal of Analytical and
Numerical Methods in Mining Engineering, 15(43), 11–20.
Civil and Project Journal, 2026, 8(6), 56-78
https://doi.org/10.22034/cpj.2026.586591.1452
77
Ebadati, M., & Barmayehvar, B. (2018). Assessment, prioritization and management of risks in
excavation projects. Journal of Disaster Prevention and Management, 8(4), 365–372. (Persian)
Etemadi-Nia, M., & Afshari, A. (2023). Interpretive structural modeling of risks in deep urban
excavation projects in Mashhad. Construction Engineering and Management, 8(2), 28–38. (Persian)
Farokhzad, F., Hasanpou, A., & Shabani, M. J. (2020). Investigating stabilized excavations
using soil nailing method in urban areas. Journal of Rehabilitation in Civil Engineering, 8(2), 126–138.
Ghaffarpour Jahromi, S., Shabakhty, N., & Tajik, P. (2022). Reliability analysis of nailing
method in the stabilization of urban excavation: A case study of an excavation in Tehran. Amirkabir
Journal of Civil Engineering, 54(2), 105–109.
Ghasemi-Tabar, F. (2016). Investigation of groundwater level changes due to drainage on the
stabilization of urban excavations. Shahid Rajaee Teacher Training University. (Persian)
Ghareh, S., & Zarif-Rad, N. (2014). Sensitivity analysis of stabilized excavations using soil
nailing and anchorage systems. Proceedings of the 8th National Congress on Civil Engineering. Babol
Noshirvani University of Technology. (Persian)
Golahmar, Y., & Haravi, G. (2016). Identification and classification of risks in urban deep
excavation projects. Proceedings of the 9th National Congress on Civil Engineering. Ferdowsi
University of Mashhad. (Persian)
Hair, J. F., Black, W. C., Babin, B. J., & Anderson, R. E. (2019). Multivariate Data Analysis.
He, Z., Pan, Y., & Chen, J. J. (2025). Towards automated and uncertainty-aware risk assessment
for deep excavation via data-driven pythagorean fuzzy Bayesian network. Expert Systems with
Applications, 130391.
Huang, J., Fang, J., Guo, P., & Wang, J. (2025). Coupling analysis of multiple risk factors in
deep foundation pit construction of metro station based on the NK/SNA model. Scientific
Reports, 15(1), 15919.
Khoshzaher, E., Miri Darmarani, S., Chakeri, H., Darbor, M., & Haghkish, H. (2025). The
influence of fiber-reinforced shotcrete on ground settlement in tunnel excavation: A case study of Tabriz
Metro Line 2. Engineering Geology and Mining, 59(1), 21–29.
Kline, R. B. (2023). Principles and practice of structural equation modeling. Guilford
publications.
Krupa, H. R., & Prasad, S. K. (2022). Influence of excavation phase on the performance of soil
nail system. In Indian Geotechnical Conference. Kochi, India. https://doi.org/10.1007/978-981-16-
1831-4_50
Mikhailov, A. V., & Bouguebrine, C. (2026). Analysis excavator equipping with lidar sensors
for functionality improving. International Engineering, 39(6), 1414–1421.
Naghshbandi, A., & Ahmadi, A. (2025). Identification and modeling of causes of trench wall
collapse accidents in excavation and gas pipeline installation operations using Bayesian Network and
Fuzzy DEMATEL. Journal of Occupational Health and Safety, 15(1), 174–200. (Persian)
Sabermahani, M., & Gholaminia, M. (2017). Investigation of soil nail arrangement effects on
stability and performance of nailed walls. Journal of Engineering Geology, 11(2). (Persian)
Salami, M. (2021). Hazard identification and risk assessment in urban building excavations
using the HAZID method. In Proceedings of the 5th International Conference on Civil Engineering,
Structures and Earthquake. Tehran. (Persian)
Sharifi, S., Jenabali-Jahromi, S., Shahid-Salami, A., & Feili, A. (2025). Improving risk
management in excavation projects using gap analysis approach: A case study of Shiraz. Civil
Engineering and Project Journal, 7(3), 26–46. (Persian)
Civil and Project Journal, 2026, 8(6), 56-78
https://doi.org/10.22034/cpj.2026.586591.1452
78
Wang, Y., Guo, P., Lin, H., & Zhao, Y. (2024). Risk management technologies for deep
excavations in water-rich areas. Water, 16(2), 323.
  • تاریخ دریافت 24 اردیبهشت 1405
  • تاریخ بازنگری 20 خرداد 1405
  • تاریخ پذیرش 29 خرداد 1405
  • تاریخ اولین انتشار 29 خرداد 1405
  • تاریخ انتشار 01 شهریور 1405

صفحه اصلی

ارسال مقاله

تماس با ما

مقالات در نوبت انتشار