| فنی،مدیریتی،حقوقی| اعتبار،چابکی،پاسخگویی|

آینده‌پژوهی بحران منابع آب ایران: مخاطره مزمن‌شدن کم‌آبی و پیامدهای امنیتی آن در سطوح ملی و بین‌المللی

10.22034/cpj.2026.592360.1462

مقالات آماده انتشار، پذیرفته شده
انتشار آنلاین از 30 تیر 1405

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسنده

استاد برنامه ریزی شهری -نماینده بخش علوم اجتماعی دانشگاه پیام نور-کارشناس رسمی دادگستری-بنیانگذاروریس هیاتهای امنای دانشگاههای طالقان

چکیده
بحران آب در ایران از مرحله یک مسئله محیط‌زیستی و مدیریتی فراتر رفته و به‌تدریج به یک چالش راهبردی، اجتماعی، اقتصادی و امنیتی تبدیل شده است. تداوم کاهش منابع آب تجدیدپذیر، افت شدید سطح آب‌های زیرزمینی، افزایش ناپایداری اقلیمی، رشد نامتوازن مصرف و ناکارآمدی الگوی حکمرانی آب، این احتمال را تقویت کرده است که بحران کم‌آبی در ایران به یک بحران مزمن و ساختاری تبدیل شود. هدف این مقاله، تحلیل آینده‌پژوهانه بحران منابع آب با تأکید بر مخاطره مزمن‌شدن کم‌آبی و بررسی پیامدهای امنیتی آن در سطوح ملی و بین‌المللی است. روش پژوهش توصیفی–تحلیلی و مبتنی بر رویکرد آینده‌پژوهی راهبردی است و گردآوری اطلاعات به شیوه کتابخانه‌ای انجام شده است. یافته‌ها نشان می‌دهد که در صورت تداوم روندهای موجود، بحران آب به تشدید ناامنی اقتصادی، مهاجرت‌های اجباری و تنش‌های اجتماعی منجر خواهد شد. در سطح کلان‌تر، کمبود منابع آبی در دهه‌های اخیر طیف گسترده‌ای از تهدیدات امنیتی را به دنبال داشته است؛ به‌طوری‌که آب نه‌تنها عاملی برای ایجاد درگیری، بلکه به‌عنوان سلاح و هدف در مخاصمات مسلحانه (به‌ویژه در خاورمیانه و شمال آفریقا) شناخته می‌شود. این پژوهش نتیجه می‌گیرد که جلوگیری از این تهدیدات علیه صلح و امنیت ملی و بین‌المللی، نیازمند گذار از مدیریت بخشی و کوتاه‌مدت به حکمرانی یکپارچه، امنیت‌پایه و تقویت دیپلماسی آب است.

کلیدواژه‌ها

موضوعات

عنوان مقاله English

Foresight of Iran's Water Resources Crisis: The Risk of Chronic Water Scarcity and Its Security Implications at the National and International Levels

نویسنده English

hossein sheikhhassani
assistant perophesor of payame noor university
چکیده English

The water crisis in Iran has transcended its environmental and managerial dimensions, gradually emerging as a strategic, social, economic, and security challenge. The continuous decline in renewable water resources, severe depletion of groundwater, increasing climate instability, unbalanced consumption growth, and inefficient water governance have elevated the risk of water scarcity evolving into a chronic and structural crisis. This article conducts a foresight-based analysis of the water resources crisis, emphasizing the peril of chronic water scarcity and examining its security implications at both national and international levels. The research employs a descriptive-analytical methodology within a strategic foresight framework, using library-based data collection. Findings indicate that if current trends persist, the water crisis will exacerbate economic insecurity, forced migration, and social tensions. On a broader scale, water scarcity has increasingly threatened human security in recent decades, serving not only as a trigger for conflict but also as a weapon and target in armed conflicts, particularly in the Middle East and North Africa. The study concludes that mitigating these threats to national and international peace and security requires a fundamental transition from short-term, sectoral management to integrated, security-based governance and strengthened water diplomacy.

کلیدواژه‌ها English

  • Chronic water crisis
  • Water governance
  • Futures studies
  • National security
  • Human security
  • Water diplomacy
  • تاریخ دریافت 27 تیر 1405
  • تاریخ پذیرش 30 تیر 1405
  • تاریخ اولین انتشار 30 تیر 1405
  • تاریخ انتشار 30 تیر 1405